Tussen wal en schip: waar het systeem tekortschiet
Veel kinderen kregen op school last van lichamelijke klachten zoals buikpijn, hoofdpijn of extreme vermoeidheid. Ouders zagen hun kinderen langzaam vastlopen: van overprikkeling of juist onderprikkeling en angst, neerslachtigheid en zelfs dissociatie, tot volledig uitvallen. Sommige kinderen ontwikkelden somberheid of gaven zelfs aan dat ze niet meer wilden leven. Een belangrijk punt dat de ouders maken is dat deze klachten niet de reden zijn dat hun kinderen vastlopen op school. Het is juist omgekeerd: school maakt hun kinderen ziek, ‘schoolziek’.
Wat opvalt in de verhalen, is dat signalen vaak laat of niet werden opgepakt door school en hulpverlening. Ouders voelden zich niet serieus genomen of kregen te horen dat ze het “nog even moesten aankijken”, en wanneer ze eenmaal wel serieus worden genomen is er onvoldoende expertise. Wanneer kinderen uiteindelijk thuis kwamen te zitten, was er zelden een plan. Ouders moesten zelf op zoek naar hulp, terwijl ze vaak al overbelast waren door de situatie.
De impact op gezinnen is groot. Ouders stoppen met werken om voor hun kind te zorgen, financiële zorgen nemen toe en broers en zussen lijden mee. Gezinnen raken uitgeput en geïsoleerd. Ouders staan voor hun gevoel vaak alleen in een ingewikkeld bureaucratisch systeem van wetten, regels, scholen en zorgorganisaties.
Een terugkerend probleem is de scheiding tussen onderwijs en zorg; geen enkele partij neem écht de verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling en het welzijn van hun kind. Scholen geven aan dat ze de zorg niet kunnen bieden, terwijl de zorgsector vaak geen oplossing heeft voor onderwijs. Hierdoor vallen kinderen tussen wal en schip. Er is sprake van versnippering: verschillende professionals kijken ieder vanuit hun eigen expertise, zonder gezamenlijk plan.
Ouders zien dat veel professionals betrokken en deskundig zijn, maar zelf ook vastlopen in het systeem. Wat ontbreekt, is expertise en maatwerk. Ouders pleiten voor écht passend onderwijs, zorgen dat je signalen van een mismatch tussen een kind en school vroeg herkent en hiernaar handelt, en aanbod voor kinderen die uiteindelijk toch uitvallen. Alle betrokken partijen moeten hierin een gedeelde verantwoordelijkheid nemen. De ouders benadrukken dat het uiteindelijk vooral gaat om écht luisteren en samenwerken met elkaar en met ouders. Neem ouders serieus: zij kennen hun kind het beste!
Tijd voor systeemverandering!
Wethouder Marjolein Moorman sprak haar waardering uit voor de openheid van de ouders en benoemde de signalen helaas te herkennen. “Het gaat zo goed met je als het met je kinderen gaat,” zei ze. “In al jullie verhalen hoor ik de eenzaamheid, en dat is heel verdrietig.” Ook zij ziet hoe het systeem is ingericht op het gemiddelde kind en hoe onderwijs sinds de invoering van passend onderwijs juist minder passend is geworden. De scheiding tussen onderwijs en zorg is hierbij een groeiend probleem. Hoewel er pogingen worden gedaan om dit te verbeteren, gaat dat nog niet goed genoeg. Ook sprak zich uit voor een belangrijke verandering: van leerplicht naar leerrecht, waarbij de ontwikkeling van het kind centraal staat. Want ieder kind heeft het récht om zich te kunnen ontwikkelen.
Volgens de ouders hadden veel problemen mogelijk voorkomen kunnen worden als er eerder was geluisterd en gehandeld. De ouders en de gemeente waren het erover eens dat er meer aandacht moet komen voor kennis over neurodiversiteit en dat leerkrachten beter ondersteund moeten worden, om zo de randvoorwaarden te creëren voor echt passend onderwijs.
De bijeenkomst maakte één ding duidelijk: dit is geen verzameling losse verhalen, maar een structureel probleem. Tegelijkertijd was er ook hoop. Door deze ervaringen te delen, is een belangrijke eerste stap gezet. Zoals aan het einde werd gezegd: dit is niet het einde, maar het begin.
* Oudercafé IJburg is een initiatief van ouders die zich verenigd hebben om ervaringen uit te wisselen over schooluitval.